Satellite Gravimetry Summer School 2026
การประมวลผลและการประยุกต์ใช้สัญญาณแรงโน้มถ่วงกับอุทกวิทยาเพื่อการวางแผนบริหารจัดการภัยพิบัติ
Published July 30, 2026 | 10-minute read
ENG
THAI
Satellite Gravimetry Summer School 2026
การประมวลผลและการประยุกต์ใช้สัญญาณแรงโน้มถ่วงกับอุทกวิทยาเพื่อการวางแผนบริหารจัดการภัยพิบัติ
23–24 กรกฎาคม 2569
ณ ห้องประชุม Milton E. Bender Jr. Auditorium สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) จังหวัดปทุมธานี
พัฒนาศักยภาพบุคลากรด้านดาวเทียมแรงโน้มถ่วงเพื่อการบริหารจัดการน้ำและภัยพิบัติ
สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) ได้จัดโครงการอบรมเชิงวิชาการและปฏิบัติการ Satellite Gravimetry Summer School 2026 ระหว่างวันที่ 23–24 กรกฎาคม 2569 ณ สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย จังหวัดปทุมธานี ภายใต้โครงการ “การพัฒนาระบบข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วงเพื่อการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและภัยพิบัติอย่างยั่งยืนในประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้” ซึ่งได้รับทุนการสนับสนุนจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนากำลังคน และทุนด้านการพัฒนาสถาบันอุดมศึกษา การวิจัย และการสร้างนวัตกรรม (PMU-B)
โครงการนี้จัดขึ้นเพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ด้าน Satellite Gravimetry และการประยุกต์ใช้ข้อมูลจากดาวเทียม GRACE/GRACE-FO ในการติดตามการเปลี่ยนแปลงของทรัพยากรน้ำ การประเมินภัยพิบัติ และการสนับสนุนการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศไทย พร้อมทั้งสร้างเครือข่ายนักวิจัย นักวิชาการ และหน่วยงานภาครัฐที่สนใจเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศและการสำรวจโลกจากอวกาศ
ผู้เข้าร่วมจากหลากหลายหน่วยงานทั่วประเทศ
โครงการได้รับความสนใจจากบุคลากรจากหน่วยงานภาครัฐ มหาวิทยาลัย และภาคเอกชนทั่วประเทศ โดยมีผู้เข้าร่วมกว่า 77 คน
ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่เป็นบุคลากรจากหน่วยงานภาครัฐและมหาวิทยาลัย ซึ่งสะท้อนถึงความต้องการในการนำข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วงไปประยุกต์ใช้ทั้งในงานวิจัย การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ และการประเมินภัยพิบัติในอนาคต
หน่วยงานที่สังกัด | จำนวน |
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ | 1 |
มหาวิทยาลัยพะเยา | 1 |
มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม | 1 |
มหาวิทยาลัยมหาสารคาม | 1 |
มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ | 1 |
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย | 1 |
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ | 1 |
มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ | 2 |
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี | 1 |
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย | 5 |
สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) | 2 |
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ | 1 |
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ | 6 |
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน | 1 |
มหาวิทยาลัยศิลปากร | 1 |
มหาวิทยาลัยบูรพา | 1 |
มหาวิทยาลัยรามคำแหง | 1 |
มหาวิทยาลัยขอนแก่น | 1 |
บริษัท ปัญญา คอนซัลแตนท์ จำกัด | 4 |
บริษัท ทีม คอนซัลติ้ง เอนจิเนียริ่ง แอนด์ แมเนจเมนท์ จำกัด | 3 |
บริษัท อินฟราพลัส จำกัด | 1 |
กรมพัฒนาที่ดิน | 4 |
กรมอุตุนิยมวิทยา | 6 |
กรมชลประทาน | 2 |
กรมทรัพยากรน้ำ | 3 |
กรมทรัพยากรน้ำบาดาล | 1 |
ศูนย์ปฏิบัติการทางอวกาศกองทัพอากาศ | 1 |
สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) | 2 |
สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) | 15 |
กรมฝนหลวงและการบินเกษตร | 3 |
สำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ที่ 7 (ขอนแก่น) | 1 |
บุคคลทั่วไป | 1 |
สถาบันมาตรวิทยาแห่งชาติ | 1 |
Theme 1: การใช้ดาวเทียมแรงโน้มถ่วงในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ
การอบรมในวันแรกของโครงการดำเนินการภายใต้หัวข้อ “การใช้ดาวเทียมแรงโน้มถ่วงในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ” โดยได้รับเกียรติจาก ดร.จิตติ มังคละศิริ รองผู้อำนวยการ หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนากำลังคน และทุนด้านการพัฒนาสถาบันอุดมศึกษา การวิจัย และการสร้างนวัตกรรม (PMU-B) กล่าวเปิดโครงการ พร้อมเน้นย้ำถึงความสำคัญของการพัฒนาองค์ความรู้และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีอวกาศเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย
รูปที่ 1: ดร.จิตติ มังคลศิริ รองผู้อำนวยการ หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนากำลังคน และทุนด้านการพัฒนาสถาบันอุดมศึกษา การวิจัย และการสร้างนวัตกรรม (PMU-B) กล่าวเปิดโครงการอบรมเชิงวิชาการและปฏิบัติการ (Summer School)
การบรรยายเริ่มต้นโดย ผศ.ดร.ณัทเชษฐ์ ตั้งดำรงทรัพย์ จากสถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) ในหัวข้อ “การติดตามทรัพยากรน้ำจากดาวเทียมแรงโน้มถ่วง” ซึ่งอธิบายหลักการทำงานของภารกิจดาวเทียม GRACE และ GRACE-FO แนวคิดของข้อมูลปริมาณน้ำโดยรวม (Terrestrial Water Storage: TWS) ตลอดจนตัวอย่างการประยุกต์ใช้ข้อมูลในการติดตามทรัพยากรน้ำใต้ดิน การเปลี่ยนแปลงปริมาณน้ำ และการติดตามภัยแล้งในระดับลุ่มน้ำ
รูปที่ 2: ดร.ณัทเชษฐ์ ตั้งดำรงทรัพย์ จากสถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) บรรยายในหัวข้อ “การติดตามทรัพยากรน้ำจากดาวเทียมแรงโน้มถ่วง (Tracking Water Resources from Satellite Gravimetry)”
ต่อด้วยการบรรยายในหัวข้อ “การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ” โดย ผศ.ดร.ปิยธิดา เรืองรัศมี จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งได้นำเสนอแนวคิดด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบบูรณาการ ความท้าทายในการบริหารจัดการน้ำของประเทศไทย และแนวทางการใช้ข้อมูลภูมิสารสนเทศร่วมกับข้อมูลดาวเทียมเพื่อสนับสนุนการตัดสินใจ
รูปที่ 3: ดร.ปิยธิดา เรืองรัศมี จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บรรยายในหัวข้อ “การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ (Water Resources Management)”
จากนั้น ผศ.ดร.เสาวนิต ปราบนคร จากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี และ คุณชินาภรณ์ มีฉัยยา จาก Asian Disaster Preparedness Center (ADPC) ได้ร่วมบรรยายในหัวข้อ “ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อระบบอุทกวิทยา” โดยนำเสนอแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ ผลกระทบต่อทรัพยากรน้ำ ตลอดจนแนวทางการประเมินความเสี่ยงและการปรับตัวเพื่อรองรับความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศในอนาคต
รูปที่ 4: ดร.เสาวนิต ปราบนคร จากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี และ คุณชินาภรณ์ มีฉัยยา จาก Asian Disaster Preparedness Center (ADPC) บรรยายในหัวข้อ “ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่ออุทกวิทยา (Climate Change Impacts on Hydrology)”
ในช่วงบ่าย ผู้เข้าร่วมได้ฝึกปฏิบัติผ่านกิจกรรม Mini Project ภายใต้การดูแลของ ดร.กิตติพล บุญมา และทีมวิจัยจาก AIT โดยผู้เข้าร่วมได้ทดลองเข้าถึงข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วง วิเคราะห์ข้อมูลจริง และนำเสนอผลการวิเคราะห์ของแต่ละกลุ่ม ซึ่งช่วยเสริมสร้างความเข้าใจในการประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียมในงานวิจัยและการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำได้อย่างเป็นรูปธรรม
รูปที่ 5: ดร.กิตติพล บุญมา และ ทีมวิจัย จากสถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) สาธิตการดำเนินกิจกรรม Mini-Project และแนะนำการฝึกปฏิบัติ
รูปที่ 6: ผู้เข้าร่วมดำเนินกิจกรรมฝึกปฏิบัติ Mini-Project เพื่อประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วงในการวิเคราะห์ข้อมูล พร้อมนำเสนอผลการดำเนินงานและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ร่วมกับคณะวิทยากร
Theme 2: การประยุกต์ใช้ดาวเทียมแรงโน้มถ่วงเพื่อการติดตามและประเมินภัยพิบัติ
การอบรมในวันที่สองดำเนินการภายใต้หัวข้อ “การใช้ดาวเทียมแรงโน้มถ่วงในการติดตามและประเมินภัยพิบัติ” โดยได้รับเกียรติจาก รศ.ดร.เอกบดินทร์ วินิจกุล คณบดีคณะวิศวกรรมโยธาและสิ่งแวดล้อม สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) กล่าวเปิดการอบรม พร้อมกล่าวถึงบทบาทของเทคโนโลยีอวกาศและข้อมูลภูมิสารสนเทศในการเสริมสร้างความพร้อมด้านการจัดการภัยพิบัติและการพัฒนาที่ยั่งยืน
รูปที่ 7: ดร.เอกบดินทร์ วินิจกุล คณบดีคณะวิศวกรรมโยธาและสิ่งแวดล้อม สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) กล่าวเปิดการอบรมใน Theme 2
การบรรยายเริ่มต้นโดย ศาสตราจารย์ ดร.เฉลิมชนม์ สถิระพจน์ จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในหัวข้อ “บทนำเกี่ยวกับดาวเทียมภูมิมาตรศาสตร์และระบบโลก” ซึ่งอธิบายพื้นฐานของดาวเทียมภูมิมาตรศาสตร์ หลักการตรวจวัดสนามแรงโน้มถ่วงของโลก และบทบาทของข้อมูลดาวเทียมในการศึกษาการเปลี่ยนแปลงของระบบโลก
รูปที่ 8: ศ.ดร.เฉลิมชนม์ สถิระพจน์ จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บรรยายผ่านระบบออนไลน์ในหัวข้อ “บทนำเกี่ยวกับดาวเทียมภูมิมาตรศาสตร์และระบบโลก (Introduction to Satellite Geodesy and the Earth System)”
ต่อด้วยการบรรยายเรื่อง “สมุทรศาสตร์: ระดับน้ำทะเลและผลกระทบชายฝั่ง” โดย นาวาเอกสมมาตร์ เนียมนิล จากสภาสมาคมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย ซึ่งได้นำเสนอองค์ความรู้ด้านการเปลี่ยนแปลงระดับน้ำทะเล ผลกระทบต่อพื้นที่ชายฝั่ง และความสำคัญของข้อมูลดาวเทียมในการติดตามการเปลี่ยนแปลงของมหาสมุทร
รูปที่ 9: นาวาเอกสมมาตร์ เนียมนิล บรรยายในหัวข้อ “สมุทรศาสตร์: ระดับน้ำทะเลและผลกระทบชายฝั่ง (Oceanography: Sea Level Rise and Coastal Impacts)”
จากนั้น ผศ.ดร.อนุเผ่า อบแพทย์ จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้บรรยายในหัวข้อ “ภัยพิบัติ: แผ่นดินไหว การทรุดตัว น้ำท่วม และภัยแล้ง” พร้อมนำเสนอกรณีศึกษาการประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วงร่วมกับข้อมูลภูมิสารสนเทศและข้อมูลภาคสนาม เพื่อสนับสนุนการติดตามและประเมินสถานการณ์ภัยพิบัติในประเทศไทย
รูปที่ 10: ดร.อนุเผ่า อบแพทย์ จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บรรยายในหัวข้อ “การประยุกต์ใช้ดาวเทียมแรงโน้มถ่วงในการติดตามและประเมินภัยพิบัติ ได้แก่ แผ่นดินไหว การทรุดตัว น้ำท่วม และภัยแล้ง (Disaster Events: Earthquakes, Subsidence, Floods, and Droughts)”
ช่วงบ่าย ผู้เข้าร่วมได้ฝึกปฏิบัติผ่านกิจกรรม Mini Project ภายใต้การดูแลของ ของ ดร.กิตติพล บุญมา และทีมวิจัยจาก AIT โดยผู้เข้าร่วมได้ทดลองประมวลผล วิเคราะห์ และแปลผลข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วง พร้อมนำเสนอผลการวิเคราะห์และแลกเปลี่ยนความคิดเห็นร่วมกัน
รูปที่ 11: ดร.กิตติพล บุญมา และ ทีมวิจัย จากสถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) สาธิตการดำเนินกิจกรรม Mini-Project และแนะนำการฝึกปฏิบัติ
รูปที่ 12: ผู้เข้าร่วมดำเนินกิจกรรมฝึกปฏิบัติ Mini-Project เพื่อประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วงในการวิเคราะห์ข้อมูล พร้อมนำเสนอผลการดำเนินงานและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ร่วมกับคณะวิทยากร
ผลการประเมินโครงการ
ผลการประเมินหลังการอบรมสะท้อนให้เห็นถึงความสำเร็จของโครงการอย่างชัดเจน
- ผู้เข้าร่วมกว่า 85% ไม่เคยใช้งานข้อมูล GRACE/GRACE-FO มาก่อน
- ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ต้องการนำองค์ความรู้ไปใช้ในการวิจัยและการบริหารจัดการน้ำ
- ระดับความรู้และความเข้าใจหลังการอบรมเพิ่มขึ้นในทุกหัวข้อ
- ผู้เข้าร่วมมีความพึงพอใจต่อเนื้อหา วิทยากร กิจกรรมฝึกปฏิบัติ และการดำเนินงานโดยรวมอยู่ในระดับ มากถึงมากที่สุด
ข้อเสนอแนะที่ได้รับมากที่สุด ได้แก่ การเพิ่มระยะเวลาการอบรม การจัดกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง และการพัฒนาระบบ Dashboard สำหรับการใช้งานข้อมูลดาวเทียมในอนาคต
ก้าวต่อไปของโครงการ การพัฒนาระบบข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วงฯ
โครงการอบรมครั้งนี้ถือเป็นก้าวสำคัญในการสร้างบุคลากรด้าน Satellite Gravimetry ของประเทศไทย และเป็นจุดเริ่มต้นของเครือข่ายความร่วมมือด้านการใช้ข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วงเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ภัยพิบัติ และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ทางทีมวิจัยจะเดินหน้าพัฒนาเครื่องมือ ฐานข้อมูล และระบบ Dashboard เพื่อสนับสนุนการใช้ข้อมูล GRACE/GRACE-FO ให้สามารถเข้าถึงและประยุกต์ใช้ได้ง่ายยิ่งขึ้นสำหรับนักวิจัย หน่วยงานภาครัฐ และผู้ใช้งานทั่วไป
สรุปผลโครงการ
โครงการ Satellite Gravimetry Summer School 2026 ประสบความสำเร็จตามวัตถุประสงค์ในการถ่ายทอดองค์ความรู้และเสริมสร้างทักษะด้านการประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วง (GRACE/GRACE-FO) เพื่อการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและการติดตามประเมินภัยพิบัติ โดยมีผู้เข้าร่วมจากหน่วยงานภาครัฐ มหาวิทยาลัย และภาคเอกชนจากทั่วประเทศเข้าร่วมแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และประสบการณ์
ผลการประเมินหลังการอบรมสะท้อนให้เห็นว่าผู้เข้าร่วมมีระดับความรู้และความเข้าใจเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนในทุกหัวข้อ โดยเฉพาะด้านการติดตามทรัพยากรน้ำ การวิเคราะห์ข้อมูลปริมาณน้ำโดยรวม (Terrestrial Water Storage: TWS) และการประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียมแรงโน้มถ่วงเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและการประเมินภัยพิบัติ นอกจากนี้ ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่มีความพึงพอใจต่อเนื้อหาการบรรยาย คุณภาพของวิทยากร กิจกรรมฝึกปฏิบัติ และการดำเนินงานโดยรวมอยู่ในระดับมากถึงมากที่สุด พร้อมทั้งเสนอแนะให้มีการจัดกิจกรรมในลักษณะนี้อย่างต่อเนื่อง และเพิ่มระยะเวลาสำหรับการฝึกปฏิบัติในอนาคต
โครงการอบรมครั้งนี้นับเป็นอีกหนึ่งก้าวสำคัญของ ทีมวิจัยในการส่งเสริมการพัฒนาศักยภาพบุคลากรด้านเทคโนโลยีดาวเทียมแรงโน้มถ่วงของประเทศไทย พร้อมทั้งสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างนักวิจัย นักวิชาการ และหน่วยงานผู้ใช้งาน เพื่อผลักดันการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีอวกาศและข้อมูลภูมิสารสนเทศในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ การติดตามภัยพิบัติ และการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างยั่งยืน
HOMEPAGE
ALICE-LAB: Asian Land Information for Climate and Environmental Research Laboratory
Advancing Agriculture, Climate, Environmental, and Disaster Monitoring Through Satellite-Based Soil Moisture Retrieval and Applications in South East Asia
This workshop is focused on enhancing the understanding and utilization of satellite-based soil moisture data, particularly in the context of climate, agriculture, and disaster risk management. It aims to raise awareness among stakeholders in South East Asia about the significance of satellite-based soil moisture data, its applications, and the necessity of calibration and validation efforts to improve data accuracy.